بهترتیب پس از فروپاشی بلوک شرق، روشنفکران چپ به کدام اندیشه روی آوردند و کدام جریان همزمان پس از فروپاشی بلوک شرق جاذبه خود را در اندیشههای کشورهای اسلامی از دست داد؟
با فروپاشی بلوک شرق، این روشنفکران دیگر بار به اندیشههای لیبرالیستی غربی روی آوردند. با فروپاشی بلوک شرق و از بین رفتن جاذبههای روشنفکری چپ در سطح جهانی، این جریان در کشورهای اسلامی نیز جاذبهی خود را از دست داد.