تأثیر جنگ‌های نافرجام ایران و روس و توجه مردم به واقعیت‌ها و امکانات فنی دوران جدید و رواج صنعت چاپ و روزنامه‌نویسی و ترجمه نشر کتاب‌های غربی، از دیگر عواملی بود که غیر از موارد گزینه‌های «2 تا 4» در بیداری جامعهٔ این دوره تأثیر داشتند.