بررسی ابزارها و وسایل دست‌ساخته انسان، به‌طور خاص در قلمرو دانش‌هـایی ‌چـون باستان‌شناسی، معماری و هنر قرار می‌گیرند و اطلاعات بسیار مفیدی برای بازآفرینی گذشته، در اختیار مورخان می‌گذارند. توضیح نکات درسی: این دسته آثار شامل انواع پوشاک، جواهرات، ابزارهـای کشـاورزی، ظـروف، وسـایل حمل و نقل، اشیای هنری مثل مجسمه‌ها، تابلوهای نقاشی، سازه‌های موسیقی، جنگ افزارها، وسایل خانگی و در مجموع تمام دست‌ساخته‌های انسانی بازمانده از گذشـته است.