هنگامی که دولتمردان قاجار به دلیل اثر‌پذیری از دولت‌های استعماری، به جای مقاومت در برابر بیگانگان به‌سوی قراردادهای استعماری روی آوردند، مقاومت منفی به سوی فعالیت‌ رقابت‌آمیز تغییر کرد. انقلاب اسلامی ایران از آن جهت که یک نظام سیاسی وابسته به بلوک غرب را هدف قرار داده بود، اهمیت می‌یافت؛ اما چون به بلوک شرق وابسته نبود، از اهمیت آن کاسته می‌شد. مقاومت انقلاب اسلامی ایران در دههٔ نخست، موقعیت بلوک شرق را به عنوان تنها رقیب (قطب رقیب) بلوک غرب متزلزل ساخت و موقعیت جهان اسلام را به‌ عنوان یک قطب فرهنگی تثبیت کرد.