بهترتیب در کدامیک از مراحل گسترش فرهنگ اسلامی، در مقابل نفوذ و سلطهٔ فرهنگ غرب مقاومتهایی شکل گرفت و در کدام مرحله عقاید و ارزشهای جهانی اسلام، فارغ از عملکرد قدرتهای سیاسی و با تلاش و کوشش عالمان مسلمان از مرزهای جغرافیایی و سیاسی جوامع مختلف عبور کرد و بر قدرتهای سیاسی که در آن مناطق حضور داشتند تأثیر گذاشت؟
در عصر بیداری اسلامی، در مقابل نفوذ و سلطهٔ فرهنگ غرب، مقاومتهایی شكل گرفت و در دوران خلافت، از مرزهای جغرافیایی و سیاسی جوامع مختلف عبور كرد و بر قدرتهای سیاسی كه در آن مناطق حضور داشتند تأثیر گذاشت. ص 32 کتاب درسی