چرا تولیدکنندگان و بازرگانان ایرانی در دوره ناصرالدین شاه روز به روز ضعیف‌تر و دچار ورشکستگی شدند؟
1 شرکت‌های روسی و انگلیسی، کالاهای تولیدی خود را با پرداخت حقوق گمرکی وارد کشور می‌کردند و تولید کنندگان و بازرگانان ایرانی توانایی رقابت با آنها را داشتند.
2 شرکت‌های روسی و انگلیسی، کالاهای اروپایی را با حقوق گمرکی ناچیز وارد کشور می‌کردند و تولید کنندگان و بازرگانان ایرانی توانایی رقابت با آنها را نداشتند.
3 واگذاری امتیازهای اقتصادی و نظامی به روسیه و آمریکا، موجب تسلط آنان بر منابع ثروت و بازار کشور شده بود.
4 واگذاری امتیازهای اقتصادی به روسیه و انگلستان، موجب تسلط آنان بر منابع ثروت و بازار کشور شده بود.