مهمترین اقدام پیامبر برای تأسیس نظام اجتماعی و سیاسی منسجمی در چارچوب دین اسلام چه بود و در کدام جنگ علیرغم اینکه مشرکان همه نیرو و امکانات مادی و معنوی خود را بسیج کرده بودند، ناکام ماندند؟
پیمان نامهٔ عمومی یا به تعبیر رایج در عصر ما، قانون اساسی مدینه، مهمترین اقدام پیامبر برای تأسیس نظام اجتماعی و سیاسی منسجمی در چارچوب دین اسلام بهشمار میرود. این پیماننامه، حقوق و مسئولیتهای هر یک از گروههای مسلمان و غیرمسلمان و چگونگی ارتباط آنها را با یکدیگر مشخص میکرد. مشرکان در غزوة اُحد به موفقیتی نسبی دست یافتند، اما در جنگ خندق یا احزاب با وجود اینکه تمام نیرو و امکانات مادی و معنوی خود را بسیج کرده بودند ناکام ماندند.